O SERWISIE

AKTUALNOŚCI

DZIEJE ZAKONU

CZŁONKOWIE

USTAWA KONSTYTUCYJNA

SŁOWNICZEK PODSTAWOWYCH POJĘĆ BIBLIOFILSKICH


A B C D E F G H I J K L Ł M N O P Q R S T U W X Y Z


A

ANTYKWARIAT – księgarnia specjalizująca się w sprzedaży książek starych, używanych i wyczerpanych, nut, albumów, rycin, czasopism. Nabywane są od osób prywatnych lub bibliotek (duplikaty). Formy sprzedaży: zza lady, wysyłka ofert i katalogów, aukcje oraz sprzedaż komisowa. Ceny regulowane są przez podaż i popyt oraz bardzo często zmienne.

B

BIAŁY KRUK – rzadka, poszukiwana przez bibliofilów książka; trudno dostępna z powodu niewielkiej ilości zachowanych lub wydanych egzemplarzy; posiadająca szczególną wartość ze względu na treść, zdobnictwo, oprawę itp.

BIBLIOFIL – miłośnik, znawca i kolekcjoner książek

BIBLIOFILATELIA – wykorzystanie znaczków pocztowych i innych walorów filatelistycznych o treści związanej z książką do tworzenia tematycznej kolekcji filatelistycznej, która obejmuje dzieje książki, historie instytucji i ludzi zasłużonych dla ich rozwoju, rolę książki w walce z analfabetyzmem oraz szerzeniu oświaty w szkołach i wiedzy w szkołach wyższych i na uniwersytetach.

BIBLIOFILSTWO – miłośnictwo, znawstwo i zbieractwo książek ze względu na treść, np. dzieła wybranych autorów czy kryterium bibliograficzno-formalne, jak np. rodzaj oprawy czy rzadkość dzieła.

BIBLIOMANIA – chorobliwe poświęcenie się gromadzeniu książek

C

CIMELIA – obiekty lub zbiory szczególnej wartości, wydzielone z ogólnych zbiorów instytucji, specjalnie chronione i wystawiane jako eksponaty muzealne, np. najstarsze druki, pozostałości interesujących kolekcji, rzadkie egzemplarze danej książki.

E

EKSLIBRIS – znak własnościowy wskazujący na właściciela książki; najczęściej w formie kartki z napisem lub symbolem naklejanej na odwrocie przedniej okładki; wykonany w szlachetnej technice graficznej (np. drzeworyt, miedzioryt, litografia) podnosi walory estetyczne książki.

F

FACSIMILE – wierna podobizna rękopisu lub dokumentu drukowanego, sporządzona ręcznie, mechanicznie lub fotograficznie.

FOLIANT 1. Kodeks, którego karty powstały po złożenia arkusza na połowę;
2. Potoczne określenie grubej księgi wielkiego formatu;
3. Tytuł noszony przez Wielkiego Komandora Wschodu Rycerskiego Zakonu Bibliofilskiego, a od 1992 r. przez Dziejopisa.  

FORMAT1. Bibliograficzny – termin określający wielkość książki, która zależy od ilości złożenia arkusza ręcznie czerpanego  papieru; stosuje się w przypadku druków wydanych do końca XVIII w. Plano – arkusz nie złamany; folio (2o) – a. raz złamany (składka o dwóch  kartkach); quarto (4o) – a. złamany dwa razy (składka o czterech kartkach); octavo (8o) – a. złamany trzy razy (składka o ośmiu kartkach); sedecimo (16o) – a. złamany cztery razy (składka o szesnastu kartkach) itd.
2. Biblioteczny – wysokość grzbietu książki wyrażona w centymetrach lub za pomocą symboli: 16o (szesnastka, sedecimo) – do 20 cm ; 8o (ósemka, octavo) – 20- 25 cm ; 4o (czwórka, quarto) – 25- 35 cm ; 2o (folio) – powyżej 35 cm .
3. Tytuł Brata Typografa Rycerskiego Zakonu Bibliofilskiego.

I

INKUNABUŁ – druk wydany od czasu wynalezienia druku do roku 1500 włącznie.

ILUMINACJA – termin oznaczający średniowieczne zdobnictwo książkowe (kompozycje inicjałowe i marginalne)

INTROLIGATORSTWO – sztuka oprawiania ksiąg polegająca na przekształcaniu arkuszy
w gotowe książki.

K

KAPITAŁKA – paseczek pleciony lub tkany umieszczony na obu końcach grzbietu książki
w celu wzmocnienia go. W Kapitule – najwyższa godność przyznawana kobietom.

KOMILITON – towarzysz broni, kolega, zawołanie bibliofilów.

KUSTOSZ1. Oznaczenie kolejności składek w kodeksie rękopiśmiennym a pomocą liczb umieszczanych na dolnym marginesie ostatniej strony składki.
2. Wyraz lub jego początek wydrukowany pod kolumną tekstu w starym druku, od którego zaczynał się tekst następnej strony, karty, arkusza czy składki.
3.
Opiekun zbiorów bibliotecznych; pracownik biblioteki zajmujący wysoką pozycję w hierarchii stanowisk.

M

MAKULTURA – papier (np. zniszczone książki) używany wtórnie do celów produkcyjnych lub opakowań. W Rycerskim Zakonie Bibliofilskim – kandydaci do Zakonu i Kapituły Orderu Białego Kruka.

N

NAKŁAD BIBLIOFILSKI – bardzo niski (20-200 egz.) nakład publikacji wydawanych przez towarzystwa bibliofilskie. Egzemplarze są zwykle numerowane, posiadają wybitne walory artystyczne i rozprowadzane są w handlu pozaksięgarskim – między bibliofilami. 

P

PAGINACJA – kolejna numeracja stron druku lub rękopisu. W Zakonie – tytuł Wielkiego Komandora Wschodu, od 1992 r. – Pieczętarza.

PIERWODRUK – pierwsze wydanie dzieła.

R

RĘKOPIS – tekst utrwalony ręcznie na materiale miękkim o charakterze karty przy zastosowaniu barwiącej substancji chemicznej, np. atramentu.

S

STARY DRUK – publikacje powstałe w okresie od wynalezienia druku do końca XVIII w.

SUPLEMENT – dodatek uzupełniający i aktualizujący treść dzieła; wydany najczęściej
w formie oddzielnej książki. W Zakonie – tytuł przyznawany Braciom Zakonu i Kapituły.

SYGILLANT -  tytuł opiekuna Wielkiej Pieczęci Zakonu.

SYGNET– znak, godło drukarni, wydawnictwa lub zawodu księgarskiego.

T

TYPOGRAFIA – zdobienie książek i czasopism oraz kształtowanie zasobu drukarskiego.

W

WOLUMEN – w starożytności zwój papirusowy lub pergaminowy, później część dzieła wyodrębniona z całości przez oddzielną oprawę, zszyte razem i oprawione w karton rękopisy oraz oprawiony blok ksiązki drukowanej. W Zakonie tytuł Wielkiego Mistrza.

Z

ZMYSZENIE – zebranie członków Rycerskiego Zakonu Bibliofilskiego z Kapitułą Orderu Białego Kruka

 

Bibliografia

  1. Dunin, Cecylia; Dunin, Janusz (1983). Philobiblon polski. Wrocław: Wydaw. Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, 293, [2] ss. Hasło: bibliomania.

  2. Encyklopedia wiedzy o książce (1971). Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich. Hasła: antykwariat, biały kruk, bibliofil, bibliofilstwo, cimelia, ekslibris, facsimile, foliant, format, iluminacja, inkunabuł, introligatorstwo, kapitałka, kustosz, makulatura, nakład bibliofilski, paginacja, pierwodruk, rękopis, stary druk, suplement, sygnet, typografia, wolumen.

  3. Encyklopedia współczesnego bibliotekarstwa polskiego (1976). Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich. Hasło: Kruczyński, Jerzy - bibliofilstwo.

  4. Słownik wyrazów obcych. Wydanie nowe (1995). Warszawa: Wydawn. Naukowe PWN, [14], 185, [1] ss. Hasło: komiliton.

Data ostatniej aktualizacji
2009-05-04